Gwary Żywiecczyzny obejmują częściowo Małopolskę górską oraz zachodnią część Pasa Pogórza. Od zachodu sąsiadują z gwarami Śląska Cieszyńskiego, od wschodu z gwarą orawską, a od północy z gwarami Pasa Pogórza.

Ze względów terytorialnych i historycznych gwara żywiecka jest wewnętrznie zróżnicowana; południowożywiecka należy do gwar góralskich, natomiast północnożywiecka do gwar Pasa Pogórza. Pograniczne położenie Żywiecczyzny i jej skomplikowane dzieje sprawiły, że liczne są w niej wpływy obce: czeskie, słowackie, niemieckie, ruskie, węgierskie.

Gwary Żywiecczyzny zachowują dwie podstawowe cechy dialektu małopolskiego, czyli fonetykę międzywyrazową udźwięczniającą, np. wujeg Jonek, na ^łopag robiuł, i mazurzenie, np. zoden, wiecór, wesła.

Samogłoski pochylone zazwyczaj podwyższają swoją artykulację, a więc a ścieśnione brzmi jak o, np. spolone, świynto prowda, a e ścieśnione jak y, np. śniyg, rzyce, scyrze. Pochylone o wymawia się jako dźwięk bliski u (zaznaczony tu o^u), np. gu^ora,  sku^ora, ko^unia.

Bardzo zróżnicowana jest wymowa samogłosek nosowych. Na skutek zlania się obu nosówek w ą i zaniku jego nosowości powstaje samogłoska o, którą słyszymy w miejscu ę, np. sie uprzodzie, p|amiotóm, gosi, tako p^łotajcówko, lub ą, np. w kocie, zajoce, wyg^łolo. Rzadko ę jest wymawiane jako e lub y: świeta, piyknie, kiełbase, muse. Rozłożona wymowa dotyczy ą w Nlp. rzeczowników i ich określeń, np. lampom naftowom, ze syrom, z marmuladom.

Gwary południowożywieckie rozróżniają obie nosówki; ę wymawia się jak ę albo w sposób ścieśniony, np. r|ynkawice, dziesiyńć, -ą jako ą lub ze ścieśnieniem: chómo^unt, a w wygłosie jako -om, np. niscom, z mamom zyjom, z markwiom.

Rzadko pojawia się wybitnie gwarowa realizacja e przed n, m jako on, om, np. d^ło golonio, gnojom, powiom, dajomy, jesionne, lon.

Na południu Żywiecczyzny, podobnie jak w innych gwarach góralskich, występuje akcent inicjalny, np. w ch|ałupie, z|drowicka, k|apuśnica, n|awarzyj; ć w bezokolicznikach zastępuje się jotą, np. z|acyli my sie b|udowaj, ^łumioł robij.

Dobrze zachowało się w gwarach Żywiecczyzny typowe dla dialektu małopolskiego przejście wygłosowego -ch > -k, zarówno w końcówkach fleksyjnych, np. hucnyk, kapelusak, jak i w rdzeniach, np. grok, mek, niekiedy to -ch, bardzo osłabione, zanika, np. brzu.

Samogłoska o- jest poprzedzana ł (labializacja), np. ^łoślepnie, ^łociec, ch^łodzom, podobnie u, np. ^łumyjom, ^łuciekaj. Jednocześnie ł etymologiczne (właściwe) często zanika, np. pótnianej, chop.

Inne typowe cechy to wymowa ń kończącego sylabę jako -j: ł|ajcuski,  kamiej}; zachowanie dawnego i w grupie rzi, np. w|arziwa, grzibki, czy brak przegłosu e > o, np. wiedła, brzeza, jedła.

Charakterystyczne są uproszczenia grup spółgłoskowych, np. w|iosece, ine, doś, także pod wpływem słowackim dl > l, ale tylko w 3. os. lp. cz. przeszłego od iść i czasowników pochodnych, np. wyseł, poseł.

We fleksji pojawiają się formy Dlp. rzeczowników żeńskich z archaiczną końcówką -e, np. d^ło miednice; Mslp. rzeczowników męskich równe Clp., jak w innych gwarach góralskich, np. p^łowi^em o k^łoniowi, czy też Dlm. rzeczowników z uogólnioną końcówką -ów, np. bruzdów,  skrzynecków.

W odmianie czasowników typowe są formy 1. os. lp. cz. teraźniejszego z końcówką pochodzenia słowackiego -em, np. jezdzem, pódem, oraz 1. os. lp. cz. przeszłego z -ch aorystycznym (to -ch > -k), np. przisłabyk, ^łożeniłbyk się, które łączą gwarę żywiecką z gwarami pasa górskiego. Szerszy zasięg mają formy 1. os. lm. cz. teraźniejszego wyrównane do tematu 1. os. lp., np. ch^łodzemy, bo ch^łodze, strzigemy, bo strzige, oraz formy 1. os. lm. czasu przeszłego, np. napiekłymy, b|awilimy sie, typowe dla całej Małopolski południowej.

Z gwarami śląskimi łączą gwary Żywiecczyzny m.in. takie zjawiska jak: formy Mlp. i Blp. rzeczowników nijakich zakończone na -i, np. na śniadani, całe zyci, czy Dlp. rodzaju męskiego i nijakiego przymiotników i zaimków przymiotnych z -i- (typ na -igo), np. z takigo, z jakigo.

W słowotwórstwie typowe są liczne zdrobnienia, np. ch|lebicka, s|tudziynecki studzieneczki}, {kaździutko, zaimki nieokreślone z przyrostkiem -ik, np. cosik, skądsik, przymiotniki z przyrostkiem -aty i imiesłowy z -t, np. robate, kwiociate, w|ywiote, ^łoblaty, oraz czasowniki na -ować, np. ^ł|ogrodzowali, z|dropowali.

Słownictwo żywieckie ma różny zasięg. Charakterystyczne tylko dla Żywiecczyzny są m.in.: siep, kopyto, więcyl. Na południu jest dużo terminów pasterskich wspólnych dla gwar góralskich, m.in. pochodzenia rumuńskiego: córek, sumar, grapa; węgierskiego: gazda, siuchoj, słowackiego, np. hola, młaka.

Większość słownictwa ma zasięg południowomałopolski lub szerszy, np. putnia, chaśnik, k|apuśnica.