Gwary Wielkopolski środkowej zlokalizowane są w centrum regionu i zarazem dialektu wielkopolskiego. Obejmują obszar wokół środkowej Warty, czyli okolice Poznania oraz tereny rozciągające się pomiędzy Gnieznem na wschodzie, a Nowym Tomyślem na zachodzie oraz od Kościana na południu po Oborniki na północy.

Gwary środkowowielkopolskie otoczone są czterema innymi zespołami gwarowymi Wielkopolski, dlatego zauważalny jest tylko wpływ bezpośrednio sąsiadujących od wschodu Kujaw.

Gwary te – jak cały dialekt wielkopolski – zaliczane są do niemazurzących, aczkolwiek zdarza się, że na południu, a czasem także w innych miejscach, rodowici Wielkopolanie wymawiają cz, dż, sz, ż, a nawet rz jak c, dz, s, z, np. capka czy zyto. Tę rzadko spotykaną właściwość wielkopolskiej mowy nazywamy wtórnym mazurzeniem.

W środkowej Wielkopolsce panuje tzw. fonetyka międzywyrazowa udźwięczniająca, np. jez inaczej, nidz nie było. Często dźwięczność można usłyszeć także w środku wyrazu, np. huźdawka, zaroźla, właźnie.

Dla mowy mieszkańców środkowej Wielkopolski typowe są ścieśnienia samogłosek, np. wymowa a jak o krzok, lotać, e jak y lub i agrys, kaczyńce, jesiń, o jak ó domówym, kóń, zielóny.

Wąsko również wymawiane są samogłoski nosowe: ą jak ón łónka, zajónc, ę jak ym lub in gołymbie, czynści, dymbowy, pinkne. Nierzadko nosówki ulegają odnosowieniu, np. bydzie / bedzie, ksiyżyc, mieso / miso.

Często spotyka się przejście -ej > -yj / -y na końcu wyrazów, np. zakwaszonyj zimi, po prawy stronie, a także labializację: ^łowca, ^łogón, w b^łorze.

Wśród cech spółgłoskowych wyróżnia się przejście k w ch w grupach spółgłoskowych, np. chrosta, chto, nichtóry, i odwrotnie ch w k, np. wierzk, zapkany.

Nierzadka jest dzisiaj miękka wymowa spółgłosek twardych (lub stwardniałych), np. śinka, śli, w kieśini, kańka, lucernia, źreć obok twardej wymowy innych, np. dzin, kedyź, take, a także wymiana s > sz, np. szkarupka, rybie łuszki, szpec.

Tylko u najstarszych mieszkańców regionu usłyszymy jeszcze formy z brakiem przegłosu e > ‘o, np. biere, podniesły, wypiere oraz północnopolskie ja- w miejscu je-, np. jachał, jadziemy.

W odmianie warto zwrócić uwagę na końcówkę -ów w Dlm. rzeczowników niezależnie od rodzaju, np. desków, lodówków, kopytków, i na wariantywność rodzajową niektórych rzeczowników, np. ten majeranek – ta majeranka, ten por – ta pora, ten seler – ta selera.

W przymiotnikach zaobserwujemy częsty przyrostek -aty, np. kótuniaty, nygusiaty, słomiaty, a u osób starszych – dawny formant -anny, np. blaszanny, drewnianny, szklanny. Interesujące są także nieściągnięte formy stopnia wyższego przymiotników z przyrostkiem -ejszy, np. twardziejszy, gyⁿściejszy, gładciejszy.

W odmianie czasowników zachowały się natomiast nieściągnięte formy czasu przeszłego, np. stojał, bojały sie, końcówka -m w 1. os. lm., np. mówilim, obcielim oraz archaiczne bezokoliczniki: kwiść, róść.

Słownictwo środkowowielkopolskie jest zróżnicowane, np.: bestry, bździel, ciota / mota, ciota, cochoć sie, ćpany, dzika krowa, dziki rabarber, gzić sie, nyga, rogatka, ubrać konia, woⁿsiona, wypyⁿklok.

W gwarach środkowej Wielkopolski, z przyczyn dziejowych, nadal żywotne są liczne germanizmy, np. bukszpan, dzika świnia, kejter, rajka, szprechać, szwamka.