Wielkopolska południowa to zespół gwar w przybliżeniu wykreślony na północy linią: Kościan – Śrem; od wschodu zaś okolicami Krotoszyna. Wyraźną granicę ze Śląskiem wytyczają: Leszno, Rawicz i Milicz.

Mniejsze kompleksy gwarowe (lub kulturowe) to Biskupizna (okolice Krobi) i Chazy (okolice Rawicza). Pod względem promocji gwary i miejscowej kultury ludowej wyróżnia się ponadto Bukówiec Górny (pow. Leszno).

Gwary Wielkopolski południowej mają cechy typowe dla całej Wielkopolski, zatem identyfikuje je:

• brak mazurzenia – jest systemowe sz (szyja), ż (żaba), cz (czysty), dż (miażdżyć), przy czym głoski ż (żona) oraz rz (rzeka) wymawiane są jednakowo;
• fonetyka międzywyrazowa udźwięczniająca, czyli udźwięcznianie w połączeniach międzywyrazowych wygłosowej spółgłoski, jeżeli następny wyraz rozpoczyna się samogłoską lub spółgłoską m,n, ń, r, l, ł, np. jag ja; wiⁿdz mój; dosypadź móⁿki.

Samogłoski pochylone mają artykulację podwyższoną:

• a pochylone wymawiane jest jak o: downy, gorki, stoć;
• o pochylone tradycyjnie wymawiane jest jak u: do dómu, kónie;
• e pochylone może być wymawiane jak y: ciymno, chlywa, grzych, także każde e przed spółgłoskami nosowymi: czymu, potym, tyn, oraz jak o w połączeniu eł: połna.

Samogłoski nosowe wymawiane są następująco:

• ę w wygłosie jak e: sie, mówie, prosze; w śródgłosie wymowa ta uzależniona jest od otoczenia głoskowego: bede, wzieła; przed spółgłoskami szczelinowymi realizowane jest synchronicznie: czyⁿś;
• ą w wygłosie jako dyftong (wyraźna wymowa asynchroniczna): chcom i robiom, z każdom kobitom, trzeciom.

Inne zjawiska fonetyczne to m.in.:

• występowanie czasami y po spółgłoskach miękkich: we chliywie, kuknyliy, mówiliy;
• częsta labializacja o zarówno w nagłosie, jak i wewnątrz wyrazu: ^łoboje, ^łożynił sie, tylk^ło^e;
• wymowa typu: malinia, glinia, masinia, jedynioczka, pierzynia, która polega na zmiękczaniu głównie spółgłoski n przez poprzedzające ją samogłoski i, y;
• zanik nosowości przed spółgłoskami szczelinowymi, np. czyść, gałyzie, gysty, gysi, ksiyżyc, wych;
• wymowa zakończeń bezokoliczników na -nąć typu: stanóć, walnóć, zamknóć wobec powszechnej na innych obszarach wymowy: stanóńć, walnóńć, zamknóńć;
• redukcja ł między dwoma samogłoskami: żym miaa, śmierdziaa; byam, robi-a; niekiedy dotyczy to także spółgłoski m: maa;
• redukcja wygłosowego m: poty .

Ponadto warto wskazać na takie zjawiska gwarowe, jak:

• formy typu: koniewi, majewy, wiśniewy, wujewi wobec właściwych innym rejonom: koniowi, majowy, wiśniowy, wujowi; -ew- pojawia się tu po spółgłoskach miękkich;
• występujące w znacznej części Wielkopolski formy typu grajesz, graje oraz znajesz, znaje; są to archaiczne formy (poświadczane na peryferiach polskiego obszaru językowego) nieściągnięte – w innych gwarach (i w historii polszczyzny) -aje przechodziło w a długie, dając z czasem tzw. a pochylone, zbliżone wymową do o: ty grosz, on gro;
• formant -iśki lub -itki w przymiotnikach typu: maliśki, caliśki, ciniśki, połniśki lub malitki, calitki, cinitki, połnitki;
• typowo wielkopolski formant zdrabniający -yszek: kamyszek.

Z ciekawostek można przytoczyć następujące fakty: użycie jeszcze specyficznego szyku formy ale: porzóⁿdeg ale musi być oraz stosowanie dosyć konsekwentnie przez przedstawicieli starszego pokolenia form zaimka tuty.

Cechy wspólne gwarom Wielkopolski południowej i Śląska (wybór):

• nietypowe formy fonetyczne, np. malyrz, zegłowek, pote / poty;
• cechy leksykalne: poganka, gnotek, baba, robsik, światły, pluskwa, plustwa, pole, boguwola.