Gwarą podegrodzką (lachowską) mówią mieszkańcy wsi leżących na zachód od Nowego Sącza po Limanową, a jej nazwa pochodzi od miejscowości gminnej Podegrodzie położonej w centrum tego obszaru. Oboczna nazwa „gwara lachowska” nawiązuje natomiast do nazwy grupy etnograficznej zamieszkującej ten teren: Lachy Sądeckie.

Gwara podegrodzka to jedna z najciekawszych gwar Pasa Pogórza (zgodnie z nazwą wprowadzoną przez Stanisława Urbańczyka), poczynając od okolic Jasła na wschodzie po okolice Oświęcimia na zachodzie.

Zgodnie z dialektem małopolskim gwarę podegrodzką charakteryzuje fonetyka międzywyrazowa udźwięczniająca, np. jag urosło, tag jag, oraz mazurzenie, np. jezdzono, wysywony, wpuscało.

Podobnie jak większość gwar małopolskich rzadko zachowuje samogłoski pochylone (ścieśnione) á, é jako odrębne dźwięki, np. da^owni, bi^yrzmowanie, zasie^yw, zaśpi^ywać. Najczęściej utożsamiają się one z samogłoskami wyższymi, tj.: a z o, np. k^łowol, posecki, wkłodało sie, cytoł; e z y w każdej pozycji, np. tyz, mlyko, rzyki, dopiyro. Lepiej zachowuje się ó pochylone, które utrzymuje się jako dźwięk pośredni między o i u, często bliski u, np. p^łodwórzu, b|^łorówki.

Najbardziej charakterystyczną cechą gwary lachowskiej jest wymowa samogłosek nosowych i grup samogłoska ustna e, a + spółgłoska nosowa, czyli grup eN, aN, jako o i oN. Jeszcze pół wieku temu ę wymawiano szeroko jako a nosowe, np. gamba, piantro, a ą tak jak w języku ogólnym: ząb, pasą. Dziś na skutek zlania się obu nosówek w ą i odnosowienia słyszymy najczęściej samogłoskę o (choć trochę odmienną od typowego o) na ich miejscu, por. gałozi, doby, we wielko sobłoto, świoty, sosiedzi, łokrogłych, ploco, modlo sie.

Rozłożona wymowa samogłosek nosowych w wygłosie ą jako -om pojawia się jedynie w Nlp. rzeczowników żeńskich i ich określeń przymiotnikowo-zaimkowych: tom maślonkom, nowom słomom, kłosom.

Jeśli samogłoska ustna e występuje przed m lub n, wymawia się ją wówczas jako o (on, om), np. leconie, grochom, palonisko, jedon, wiom, ale ten, komieni, śniodonie; też w końcówce Nlm. rzeczowników -ami > -omi: korolikomi, gorkomi.

Podobnie przed ł samogłoskę e wymawia się jako o (eł > oł), np. łosołki, wołna, a y, i jako u (-ył, -ił > -uł), np. kłobuła, jeździułem, włozuł.

Inne cechy małopolskie to m.in. brak przegłosu e > ’o, np. łociesone, niesły, biero, przejście wygłosowego -ch > -k w końcówkach fleksyjnych: tyk kacek, rozmaityk i częsty zanik słabo artykułowanego ch, np. jeały, cioł. Podwaja się też tu, jak w części Małopolski, podwojenie spółgłoski s, ś: lassach, wiyssało, w leśsie.

Prawie ogólnogwarowa jest natomiast labializacja, np. ^łuprawiano, ^łobia^od, ^łumioł, w^łozem, z^łorać, p^łole.

Typowe dla gwary podegrodzkiej są też takie zjawiska fleksyjne i słowotwórcze jak:

• dawna końcówka -e w Dlp. rzeczowników żeńskich miękkotematowych, np. cebule, z k|waśnice, do studnie;
• formy bezokolicznika i cz. przeszłego z przyrostkiem -uw-: całuwać, podskubuwać, gaduwoł;
• uogólnienie form cz. przeszłego na -ły niezależnie od rodzaju rzeczownika: chłopy musiały skubać, chodziły ludzie;
• zaimki zakończone na -si lub -sik, odpowiadające ogp. na -ś, np. ktosi, cosik, jakiesi, k^łogosi, dziesi, i z przyrostkiem -ok: tutok.

Interesujące jest słownictwo gwarowe, zwykle o szerszym zasięgu, np. chodak i dziopa, zdrobniale dziopka, cyrnice, kłóty, durknąć, urychtować, usłuchnąć.

Gwara podegrodzka zachowuje się dość dobrze, choć wyraźnie widać duże zmiany w ostatnim półwieczu (m.in. w wymowie samogłosek nosowych i grup e, a + n, m).