Wielkopolskę zachodnią obejmuje najdalej wysunięty skrawek gwar polskiego obszaru etnicznego z miastami: Międzychód, Nowy Tomyśl, Zbąszyń, Babimost i Wolsztyn. To położenie bardzo wyraźnie odbija się na płaszczyźnie językowej mieszkańców niniejszego regionu. Z jednej strony widzimy tu ślady wielowiekowego wpływu języka (i gwar) niemieckiego, z drugiej zaś – jako usytuowane na peryferiach – zachowują wiele polskich elementów archaicznych. Do tego dochodzą elementy będące rezultatem długoletniego sąsiedztwa z gwarami języków łużyckich.
W świadomości mieszkańców tego regionu zarysowuje się jeszcze podział na „gwary wielkopolskie” i „nasze”, gdzie granica pokrywa się z podziałem międzypaństwowym do roku 1939. Przykładem tego jest stwierdzenie, że np. w Dąbrówce Wielkopolskiej jest twarog, a w Wielkopolsce, to znaczy w Zboⁿszynie jest gzik.

Gwary Wielkopolski zachodniej mają cechy typowe dla mowy mieszkańców zachodniej części Polski, zatem identyfikuje je:

• brak mazurzenia – jest systemowe sz (szyja), ż (żaba), cz (czysty), dż (miażdżyć), przy czym głoski ż (żona) oraz rz (rzeka) wymawiane są jednakowo;
• fonetyka międzywyrazowa udźwięczniająca, czyli udźwięcznianie w połączeniach międzywyrazowych wygłosowej spółgłoski, jeżeli następny wyraz rozpoczyna się samogłoską lub spółgłoską m, n, ń, r, l, ł, np. wuja to brad ojca czy brad matki?.

W gwarach zachodniej Wielkopolski często notuje się samogłoski pochylone realizowane:

• a pochylone jako o: musioł, naszo storka;
• o pochylone jak w języku ogólnopolskim, czyli jako u (ó): przód, wózka; na uwagę zasługują też ścieśnienia o typu: spokójne, kóbity, kószulke, prósili, tygódnie, poródzić, ^łóstre, złóty, pópili, g^łóści, mógła;
• e pochylone jak y po spółgłoskach twardych i stwardniałych, np. cholybke, drewnianyj , potym dali tymu, lub jako i po spółgłoskach miękkich: tako cikawo, takie kóbity.

Samogłoski nosowe reprezentują zasadniczo dwa typy:

• w śródgłosie dominująca jest wymowa synchroniczna i zazwyczaj ścieśniona, np. stóⁿżki, ciⁿżki, czyⁿstowa, ksiⁿżyc, gyⁿsi ; w szczególnych sytuacjach wymowa rozłożona: kympa, prosinta=prosięta};
• w wygłosie: ą ma wymowę rozłożoną: mówióm, nie czekajóm, nie lubiom; ę zaś traci rezonans nosowy: się, chce, po arkusiere.

Szerokie rozprzestrzenienie ma prawie ogólnogwarowa labializacja pojawiająca się przed samogłoskami zazwyczaj na początku wyrazu: ^łokompiom, ^łod żony, ^ło^ejców, lub nawet w śródgłosie: g^łóście.

Z innych zjawisk należy wymienić chociażby:

• kt > cht w wyrazie chto;
• wymowę typu krzesno, krzesny, ókrzciuł ;
• dokumentowaną także w innych częściach Wielkopolski redukcję ł między dwoma samogłoskami: nasykowaa, mówi-a.
• prawie ogólnowielkopolskie formy z końcowym -yj w miejscu -y: piyrwy my^j m^jeli, tedy^j prziszed.

Notowane są też powszechne niemal w całej Wielkopolsce takie zjawiska, jak:

• wymowa typu jachać;
• w przymiotnikach odmateriałowych typ z podwojonym -n-: drewnianny, drzewianny;
• przejście wygłosowego -ej > i po spółgłoskach miękkich w taki wanince, downi, liepi, a w y po spółgłoskach twardych i stwardniałych wincy.

W morfologii charakterystyczne są następujące cechy:

• typowo zachodniowielkopolskie zastępowanie -e przez –u w odmianie rzeczowników nijakich zakończonych na -enie: z wejrzyniu, od urodzyniu;
• wielkopolski zdrabniający formant -yszek, np. kamyszek.

Zjawiska archaiczne to m.in.: -ew- w typie {bojewica[/sc]; pytrolewy; oraz czasownikowe formy typu graje, graajesz, znaje, znajesz.