Gwara tucholska (borowiacka) obejmuje obszar Borów Tucholskich, sąsiadując od północy z Kaszubami, od zachodu z Krajną, od wschodu z Kociewiem i od południowego wschodu z Kujawami. Zalicza się ją, z zastrzeżeniami, do dialektu wielkopolskiego.

Gwara Borów Tucholskich jest typową gwarą przejściową, w której krzyżują się cechy sąsiednich gwar, tj. wielkopolskich, krajniackich, kociewskich, także mazowieckich.

Gwary borowiackie łączy z dialektem wielkopolskim brak mazurzenia, gdyż rozróżniają one spółgłoski: s, z, c, dz oraz sz, ż, cz, dż; np. szczerzy, leśnicze^ygo; natomiast z dialektem mazowieckim wiąże je fonetyka międzywyrazowa nieudźwięczniająca, np. morgof ni mosz.

Gwary tucholskie zachowują samogłoski pochylone á i ó, zgodnie z Kaszubami, Kociewiem (bez a pochylonego) i Krajną. Pochylone a jako odrębny dźwięk pojawia się jednak rzadko, najczęściej utożsamia się z o, np. pokoża, wymnianszosz. Rzadkie są też przykłady powszechnej kiedyś (wspólnej z Wielkopolską) wymowy dyftongicznej pochylonego a jako a^ł (w transkrypcji aṷ) np. dzia^łd, pa^łcierz. Pochylone e może być wymawiana jako dźwięk pośredni między e i y (e^y), albo jako y, np. dzie^ywki, zygar.

Samogłoski nosowe są wymawiane niejednolicie; ę najczęściej szeroko, czyli słyszymy a nosowe, czyli ą (różne od ą w ortografii, które oznacza o nosowe) lub grupy typu an, ań, am, np. gąsi, wystampu, bandzim, w wygłosie nosowość zanika, stąd pojawia się a, np.: zrobia, przez granica= przez granicę}. Coraz częściej słyszy się też wymowę ę jak w polszczyźnie ogólnej lub zwężoną, np. pyndów, wiync.

Szeroką wymowę ma również samogłoska e przed spółgłoskami nosowymi, np. po naszamu, cianko, sosanki=sosenki}, rzadziej takie e wymawia się jako o lub y, np. żom, grzebiyń.

Samogłoskę ą najczęściej wymawia się jak w języku ogólnym, czasem ze ścieśnieniem, np. tysiunc, kunty, w wygłosie natomiast traci nosowość, np. z cebulo, wiedzo.

Północnopolskie i mazowieckie są nieściągnięte formy czasowników, np. przystojało, stojeli i wymowa y jako i lub głoski bliskiej i (między y a i), która nie miękczy poprzedzającej spółgłoski, np. wsz∙istko, ryⁱba.

Taką samą genezę mają również takie zjawiska, jak: asynchroniczna wymowa spółgłosek wargowych miękkich, przede wszystkim m’ jako mń, np. samni, łamnio, stwardnienie miękkiego m’ w końcówce -ami, np. nogamy, latamy, twarda wymowa k’, g’ jako k, g, np. kedyś, cukerków, czy miękka wymowa ch w połączeniu chy, np. dziewuchi, suchi.

Szerszy gwarowy zasięg ma labializacja, np. ^łu nos, ^łożanisz sie, ^łoleju, czy brak przegłosu e > ‘o, np. przyniesła, bierzo.

W odmianie czasowników używane są m.in. formy 1. os. lm. cz. teraźniejszego, przyszłego prostego i przeszłego z dawną końcówką -m­, np. idziem, skoczym, robilim, pieklim; a obok nich pojawiają się równie często formy z zaimkiem osobowym, np. my siekli.

Powszechnie używa się partykuły że z czasownikami, por. jak żom daparzyła, żem stojeli; i bezokoliczników na -ić zamiast -eć, np. powiedzić, siedzić. Pojawiają się także formy dawnej liczby podwójnej, z końcówką -ta, np. wieta, widzita, suchejta.

Podobnie jak w wielu gwarach północnopolskich liczebnik dwa łączy się z wszystkimi rzeczownikami, np. dwa szkapy, jak i formy cz. przeszłego na -li, np. chcieli dziołchy, byli owoce.

Ciekawe są wyrazy z przyrostkiem -awa obocznie do -ówa, np. brodawa lub brodówa, różne zdrobnienia na -aszek, -uszek, -iszek / -yszek, np. roba^łszek, kamuszek / kamyszek, stołyszek; przymiotniki na -aty, np. bebeszaty.

Słownictwo często o szerszym zasięgu, zarówno rodzime archaiczne, jak i zapożyczone, to np. brzad, flyndze, gzub, kartofle dukane, kartofelzupa, klumpy, kuch, młodzie, maltych, szur.